بهشتيان از دو نوع نعمت لذت مي برند و جهنميان از دو نوع عذاب رنج مي برند.

اين كه خداوند خبر مي دهد بهشتيان از دو نوع نعمت لذت مي برند و جهنميان از دو نوع عذاب رنج مي برند، نوع اول، نعمت ها و لذت هاي مادي است كه از طريق حواس پنجگانه تا بي نهايت گسترش دارد و در تعريف و توصيف نمي گنجد. و نوع دوم رابطه دوستي اهل بهشت با يكديگر و رابطه دوستي با خداوند متعال است كه خداوند مي فرمايد: و لمن خاف مقام ربه جنتان. كساني كه عظمت خدا را منظور نظر دارند در دو بهشت و در دو نعمت قرار مي گيرند و جاي ديگر مي فرمايد: و رضوان الله اكبر. لذت رضايت خدا بزرگترين نعمت است و متقابلاً هم اهل جهنم نيز از دو نوع عذاب رنج مي برند. يكي آتش ها وعذاب هائي كه در دنيا به جان مردم انداخته اند و در آخرت به آنها بر مي گردد و ديگر عداوت و دشمني و انتقام گيري جهنميان از يكديگر. براي نجات از اين دو نوع عذاب خداوند متعال همه جا انسان ها را مامور به خدمت يكديگر مي كند و آنها را از ظلم و ستم و خيانت بر حذر مي دارد و براي كسب اين دو نعمت بزرگ خداوند خدمات انسان ها را به اين دين خدا و به يكديگر مطرح نموده است. اقامه نماز و عبادت هاي ديگر براي كسب رابطه و محبت به ذات مقدس خدا و اولياء خدا و خدمات اجتماعي مانند خمس و زكات و يا خدمات ديگر مانند صله رحم و عيادت مريض و تشييع جنازه و خدماتي از اين قبيل براي پيدايش رابطه دوستي و محبت بين انسان ها تا اين دو سرمايه براي خادم و مخدوم كامل شود و از نعمت محبت و دوستي با يكديگر در زندگي آخرت بهره مند شوند. براي پيدايش اين دو نعمت بزرگ خداوند زندگي دنيائي مردم را طوري تنظيم و ترسيم نموده است كه انسان ها نيازمند به يكديگر شده اند و براي رفع نياز اجبار دارند به يكديگر خدمت كنند. (کتاب اسرار حج)