حسن ظن به خدا یکی از واجبات اخلاقی است.

در اين‌ جملات‌ ائمه‌ اطهار«ع‌» از خدا تقاضا دارند كه‌ دائم‌ رابطه‌ قلبي‌ با خدا داشته‌ باشند. دائم‌ با خدا سخن‌ بگويند و سخن‌ خدا را از راه‌ قلب‌ و با گوش‌ قلب‌ بشنوند و رابطه‌ خصوصي‌ و دوستي‌ و يگانگي‌ با خدا داشته‌ باشند زيرا حقيقتا خداوند متعال‌ بسيار رئوف‌ و مهربان‌ است‌. بسيار با بندگان‌ خود خوش‌ رابطه‌ است‌ با محبت‌ و مهرباني‌ به‌ آنها نگاه‌ مي كند و باآنها سخن‌ مي گويد و آنها را از مصيبت ها حفظ‌ مي كند. براي‌ موفقيت‌ روحي‌ و پيدايش‌ قدرت‌ مقاومت‌ در برابر كفر و گناه‌ و يا تقرب‌ بيشتر به‌ خداوند متعال‌ بهترين‌ راه‌، همين‌ راه‌ خواهش‌ و تقاضا از خداوند متعال‌ است زيرا ساخت‌ روحي‌ انسان ها مانند ساخت‌ بدني‌ آنها از نوع‌ خلقت‌ و صنعت‌ است‌. شما اگر مي خواهيد چراغ‌ خانه‌ شما از چراغ‌ خانه‌ همسايه‌ نوراني ‌تر باشد بايستي‌ ساخت‌ چراغ‌ خود را عوض‌ كني،‌ صد شمعي‌ را پانصد شمعي‌ و هزار شمعي‌ و بالاتر، همين‌ طور ما انسان ها مانند همين‌ چراغ ها و صنايع‌ برقي‌ هستيم‌ كه‌ هر چه‌ بهتر و عالي تر ساخته‌  شويم‌ نوراني‌ تر هستيم‌ و آن‌ سازنده‌ اصلي‌ فقط‌ خداوند متعال‌ است،‌ ما سرمايه‌ اي‌ به جز خواهش‌ و تقاضا نداريم‌. مولا اميرالمؤمنين‌ «ع‌» در دعاي‌ كميل‌ عرضه‌ مي دارد: پروردگارا من‌ سرمايه‌ اي‌ به جز دعا و اسلحه ‌اي‌ به جز گريه‌ ندارم‌. از تو تقاضا مي كنم‌ نواقص‌ وجودي‌ مرا برطرف‌ كني‌. فقط‌ انسان ها از مسير دعا و اجابت‌ دعا ترقي‌ مي كنند. بايستي‌ به خدا خوش‌ گمان‌ و خوش‌ عقيده‌ باشند تا خداوند آنها را بپروراند و به‌ ثمر برساند. در قسمتي‌ از اين‌ دعا ائمه‌ اطهار «ع‌» عرضه‌ مي دارند پروردگارا من‌ هرگز يأس‌ و نوميدي‌ را بر خوش‌ گماني‌ و حسن‌ ظني‌ كه‌ بايستي‌ به‌ تو داشته‌ باشم‌ مسلط‌ نمي كنم‌. دائم‌ خوش‌ گمان‌ و خوش‌ عقيده ‌ام‌ و هرگز اميدم‌ را از كرم‌ تو جدا نمي كنم‌. پروردگارا گرچه‌ خطاها و اشتباهات‌ مرا از نظر تو ساقط‌ كرده‌ است‌ و از نظر تو افتاده‌ ام‌. پس‌ به دليل‌ همين‌ توكل‌ خوبي‌ كه‌ به‌ تو دارم‌ از گناه‌ من‌ در گذر و با من‌ چنان‌ باش‌ كه‌ گويي‌ سابقه‌ بدي‌ ندارم.‌ پروردگارا گرچه‌ گناه‌ و معصيت ها مرا از شعاع‌ لطف‌ و كرم ‌ تو ساقط‌ كرده‌ است‌ وليكن‌ آن‌ يقين‌ و اعتقادي‌ كه‌ به‌ لطف‌ و كرم‌ تو دارم‌ مرا بيداركرده‌ است‌. پروردگارا گرچه‌ غفلت‌ من‌ باعث‌ شده‌ است‌ كه‌ خود را براي‌ ملاقات‌ تو آماده‌ نكرده‌ ام‌ وليكن‌ معرفتي‌ به‌ كرم‌ تو و نعمت هاي‌ تو دارم‌ مرا از خواب‌ غفلت‌ بيدار كرده‌ و آماده‌ ملاقات‌ كرده‌ است‌. نكات‌ جالب‌ در اين‌ جملات‌ يكي‌ اين‌ است‌ كه‌ انسان‌ گرچه‌ گناهكار باشد و سابقه‌ بدي‌ داشته‌ باشد هرگز نبايد خود را از لطف‌ و كرم‌ خدا مأيوس‌ كند و هميشه‌ به خدا خوش‌ گمان‌ و خوش‌ عقيده‌ باشد. مطلب‌ ديگر اين كه‌ خدا كريم‌ است‌ كسي‌ كه‌ مجهز به‌ صفت‌ كرامت‌ است‌ تمامي‌ ذوق‌ و شوقش‌ اين‌ است‌ كه‌ انسان ها به‌ او پناهنده‌ شوند و از او ثروتي‌ و نعمتي‌  تقاضا  كنند. و مطلب‌ ديگر اين كه‌ گناهان‌ كه‌ بيشتر همين‌ نواقص‌ فكري‌ و استعدادي‌ ماست‌ ما را از شعاع‌ لطف‌ خدا خارج‌ مي كند وليكن‌ براي‌ ارتباط‌ با خدا جايز نيست‌ كه‌ به خود نگاه‌ كنيم‌ بلكه‌ دائم‌ كرم‌ خدا و لطف‌ او را در نظر بگيريم‌. حسن‌ ظن‌ به خدا يكي‌ از واجبات‌ اخلاقي‌ انسان‌ است. نمونه‌ حسن‌ ظن‌ غالبا در كودكان‌ نسبت‌ به‌ مادرشان‌ پيدا مي شود. كودكان‌ با اين كه‌ مادر خود را گاهي‌ اذيت‌ مي كنند و به‌ اصطلاح‌ در داخل‌ خانه‌ فضولي‌ مي كنند و مادر را عصباني‌ مي كنند اما هرگز خوش‌ گماني‌ خود را نسبت‌ به‌ مادر پنهان‌ نمي‌كنند، باز مي‌دوند بغل‌ مادر و روي‌ زانوي‌ او مي ‌نشينند و هرگز فكر نمي كنند مادر بر آنها غضبناك‌ شده‌ و شايد انتقام‌ بگيرد. همه‌ جا پدر و مادر را نسبت‌ به خود مهربان‌ مي‌ بينند و  مي دانند و باز به طرف‌ آنها مي روند و به‌ آنها سلام‌ مي دهند. همين‌ طور خداوند متعال‌ چندين‌ ميليارد مرتبه‌ از پدر و مادر مهربان تر است‌. جايز نيست‌ خدا را نسبت‌ به خود يك‌ خداي‌ انتقام‌گير به حساب‌ بياوريم‌ و بگوئيم‌ چون‌ ما گناه‌ كرده ‌ايم‌ حتما او ما را عذاب‌ خواهد كرد. كساني كه‌ عقيده‌ به‌ عذاب‌ خدا دارند و خدا را يك‌ موجود دشمن‌ و انتقام‌گير نسبت‌ به خود مي دانند خيلي‌ در اشتباهند. عذاب هائي‌ كه‌ خدا در قرآن‌ مردم‌ را به‌ آن‌ عذاب ها تهديد مي كند عذاب هائي‌ است‌ كه‌ از گناه‌ مردم‌ به دست‌ مردم‌ براي‌ مردم‌ پيدا مي شود نه‌ عذابي‌ كه‌ خدا بسازد و انسان‌ را به‌ آن‌ معذب‌ كند. خداوند همه‌ جا از بدترين‌ انسان ها و شقي ‌ترين‌آدم ها انتظار دارد كه‌ به  خدا خوش‌ گمان‌ و خوش‌ عقيده‌ باشند از خط‌ كفر و گناه‌ به سوي‌ خدا برگردند. به‌ محض‌ اين كه‌ نگاهي‌ به سوي‌ خدا كند به‌ دليل‌ همان‌ اميد و نگاه‌ كردن‌ خداوند از سابقه‌ او مي گذرد و او را مشمول‌ لطف‌ و عنايت‌ خود قرار مي دهد. ائمه‌ اطهار «ع‌» مي فرمايند: بدگماني‌ به خدا كه‌ انسان‌ خدا را يك‌ دشمن‌ انتقام‌گير نسبت‌ به خود بداند گرچه‌ گناه‌ بزرگي‌ مرتكب‌ شده‌ باشد اين‌ بدگماني‌ بزرگ ترين‌ گناه‌ است‌. بدترين‌ انسان‌ تاريخ‌ اگر چشمي‌ به سوي‌ خدا باز كند و از خدا تقاضاي‌ بخشش‌ و محبت‌ كند به‌ محض‌ نگاه‌ كردن‌ به سوي‌ خدا، خداوند از سابقه‌ او مي گذرد نگاه‌ او را و اميد او را قبول‌ مي كند و او را به‌ بهشت‌ مي برد، پس‌ حسن‌  ظنّي‌ كه‌ در اين جا امام‌ مطرح‌ مي كند و مي گويد هرگز روح‌ يأس‌ و نوميدي‌ را بر حسن‌ ظنّ‌ و اميدي‌ كه‌ به تو دارم‌ مسلط‌ نمي كنم‌  براي‌ اين‌ است‌ كه‌ يگانه‌ راه‌ نجات‌ انسان‌ از عذاب هاي‌ دنيا و آخرت‌ و استفاده‌ از لطف‌ خدا همين‌ حسن‌ ظن‌ و خوش‌ گماني‌ به‌ ذات‌ مقدس‌ خداوند متعال‌ است‌. هرگز كودكان‌ خود را به خدا بدبين‌ نكنيد. هيچ‌ وقت‌ به‌ كودكان‌ نگوييد خدا تو را به‌ جهنم‌ مي اندازد بلكه‌ بگوييد گناه‌ تو را  به‌ جهنم‌ مي‌اندازد و خدا تو را به‌ بهشت‌ مي برد هميشه‌ لطف‌ و محبت‌ خدا را به‌ كودكان‌ خود يادآوري‌ كنيد تا آنها بخدا محبت‌ پيدا كنند و بوسيله‌ همين‌ محبت‌ از لطف‌ خدا بهره‌مند شوند. در جملات‌ بعد عرضه‌ مي دارد: پروردگارا، اگر تعقيب‌ تو و انتقام‌ تو مرا به سوي‌ جهنم‌ بكشاند لطف‌ و كرم‌ تو و بزرگواري‌ تو مرا به‌ بهشت‌ اميدوار مي كند. پس‌ همه‌ جا دوست‌ دارم‌ كه‌ مجذوب‌ لطف‌ و كرم‌ تو باشم‌. از تو خواهش‌ و تمنا مي كنم‌ و در خانه‌ تو آمده‌ ام‌ گريه‌ و زاري‌ مي كنم‌. همه‌ جا به سوي‌ تو ميل و رغبت‌ دارم‌. من‌ از تو تقاضا مي كنم‌ كه‌ رحمت‌ و بركات‌ خود را بر محمد و آل‌ محمد «ص‌» فراوان‌ گرداني‌ و مرا از كساني‌ قرار بدهي‌ كه‌ دائم‌ به ياد تو باشم‌ عهد تو را نشكنم‌. از شكر تو غافل‌ نشوم‌. فرمان‌ تو را سبك‌ نشمارم‌. پروردگارا با آن‌ روشنائي‌ تابنده‌ كه‌ قلب‌ مرا مانند خورشيد تابنده‌ مي كند، نوراني‌ كن‌ تا من‌ عارف‌ به‌ عظمت‌ تو باشم‌ از ماسواي‌ تو برگردم‌. از خداي‌ خود بترسم‌ و مراقب‌ خداي‌ خود باشم‌. اي‌ خدائي كه‌ اين همه‌ جلال‌ و بزرگواري‌ داري‌ بركات‌ خود را بر پيغمبر اكرم‌ و اولاد او فراوان‌ گردان‌ و چنان‌ كن‌ كه‌ من‌ دائم‌ تسليم‌ دين‌ تو و فرمان‌ تو باشم‌. خلاصه‌ و نتیجه‌ اين‌ جملات‌ در اين‌ دعا و آخر اين‌ دعا همين‌ است‌ كه‌ انسان‌ همه‌ جا لطف‌ و كرم‌ خدا را و عظمت‌ خدا را به خاطر داشته‌ باشد. هرگز به خود و اعمال‌ خود و نواقص‌ وجودي‌ خود نگاه‌ نكند همه‌ جا ناظر به‌ عظمت‌ خدا باشد و خود را در خانه‌ خدا حاضر سازد. لطف‌ و كرم‌ خدا مانند نور خورشيد است‌ و ما انسان ها مانند علف ها و گياه ها در شعاع‌ خورشيد پرورش‌ پيدا مي كنيم‌. چقدر موجودات‌ كره‌ زمين‌ به‌ شعاع‌ خورشيد نزديك‌ هستند و دائم‌ در معرض‌ تابش‌ نور و حرارت‌ خورشيد قرار مي گيرند. شايد مي توانيم‌ بگوييم‌ كه‌ اين‌ خورشيد در يك‌ دوم‌ از شبانه‌ روز ما را از لطف‌ خود محروم‌ مي كند و به‌ غروبگاه‌ مي رود وليكن‌ لطف‌ و محبت‌ خدا در يك‌ ثانيه‌ هم‌ از ما فاصله‌ نمي گيرد. تنها چيزي‌ كه‌ ما را از لطف‌ خدا محروم‌ مي كند دوري‌ از خدا و پرداختن‌ به‌ هوی و هوس‌ و گناه‌ و معصيت‌ است‌. در عين‌ حال‌ بدتر از بدترين‌ آدم ها همان هايند كه‌ خود را از لطف‌ خدا مأيوس‌ مي كنند و به‌ كرم‌ خدا بدبين‌  مي شوند. يأس‌ از لطف‌ خدا از هر گناهي‌ بدتر است‌ امكان‌ ندارد بدترين‌ انسان ها به خدا پناهنده‌ شود وليكن‌ خدا او را از لطف‌ خود محروم‌ نمايد. (شرح دعای شعبانیه)