اهمیت کسب علم پیش از شروع به هر کاری

دولت هاي اسلامي مخصوصا دولت هايي كه رهبر به حقي دارند و پيشواي عادل و صالحي دارند وظيفه دارند براي عموم مردم از زن و مرد امكانات درس خواندن و دانستن را فراهم كنند. درس و سواد در مذهب شيعه در صورتي كه پيشوايان، قدرت داشته باشند اجباري است. طبق دو حديث از مولا اميرالمؤمنين (ع) و امام صادق (ع) انسان ها پيش از آن كه عالم شوند حق ندارند زن بگيرند يا شوهر كنند و يا دنبال كار و كاسبي بروند. آن دو حديث يكي فرمايش مشهور مولا (ع) است كه به تجّار مي فرمودند: مَعاشِرَ التُجّار الفِقه ثم المَتجَر. اي كاسب ها اول درس بخوانيد تا فقيه شويد بعد دنبال تجارت برويد. پس حضرت كار و كاسبي را پيش از دانش و فقاهت جايز نمي داند. حديث ديگر اینکه امام صادق (ع) مي فرمايد: لَوَدِدتُ اَن لَو ضَرَبتُ عَلي رُؤسكم بِالسّياطِ حتّي تَتَفَقّهوا.. دوست دارم قدرت مي داشتم امكاناتي برايم فراهم مي شد تا با زجر و شلاق شما شيعيان را مجبور به درس خواندن كنم. پس به عقيده امام صادق (ع) در مذهب شيعه تعليمات اجباري است. هيچ كس حق ندارد پيش از درس و سواد و آگاهي به مسائل زندگي، دنبال كار و كاسبي برود. و باز طبق حديثي در كتاب (حليه المتقين) امام (ع) برنامه فرهنگي كلاسيكي شيعيان را تنظيم مي كند. مي فرمايد: كودكان تا هفت سال آزاد باشند تا بازي كنند (ضمن درس هاي مربوط به كودكان و كودكستان) و بعد از هفت سال بازي، هفت سال ديگر تا چهارده سالگي و سپس هفت سال ديگر تا بيست و يك سالگي درس بخوانند. بعد از بيست و يك سالگي آزادي مطلق دارند و از ولايت و حاكميت پدر و مادر آزاد مي شوند. در اين حديث امام (ع) يك دوره چهارده ساله درس و دانش براي شيعيان از زن و مرد مقدر و مقرر فرموده اند. در اين دوره چهارده ساله شيعيان از زن و مرد واجب است در دو علم تخصص پيدا كنند. يكي در علوم ديني، كه دين خود را از اصول و فروع با آن حقيقتي كه دارد كاملا بشناسند و يكي هم درس مربوط به شغل خود را بخوانند. هركسي زن و مرد در جامعه منشأ كار و كسبي است كه لازم است در آن كار و كسب، استاد باشد و تخصص پيدا كند. مهندسين در كار و صنايع مربوط به خود، آهنگرها، نجارها، كشاورزها، اطبّاء و... مثلا اطبّاء پيش از تخصص در اين دو علم، يكي علم دين و يكي هم علم طب، حق طبابت ندارند. تمام كساني كه اشتغالات مختلف دارند حتي رانندگان و جاروكشان و امثال آن ها، هركسي كه شغلي اجتماعي دارد و كاري از كارهاي مردم به او واگذار مي شود بايستي در شغل خود و دين خود تخصص پيدا كنند. تخصص ديني براي اين كه كيفيت رابطه خود را با خدا و خلق خدا بشناسد. بداند كه با مردم بايستي خوش برخورد و خوش اخلاق و خدمتگذار آن ها باشد. هر جا هست و به هر كاري مشغول است بايستي نافع به حال جامعه باشد و از هنر و تخصص خودش مردم را بهره مند كند. زيرا علوم ديني همين رابطه هاي درست و نافعي است كه انسان ها با خداي خود و با يكديگر لازم است داشته باشند. مثلا يك جاروكش كوچه و خيابان بايستي بداند كه در موقع انجام تنظيفات گرد و خاك جارویش بر لباس مردم و سر صورت آن ها ننشيند. با مردم خوش برخورد و مهربان و امين باشد. چنان وضعي داشته باشد كه مردم به اطمينان او بتوانند درِ خانه خود را باز بگذارند و به جايي بروند. هر انساني بايستي در علوم ديني كه دو شعبه است تخصص پيدا كند. اول اين كه چگونه با خدا رابطه داشته باشد و عبادت و معرفت پيدا كند و دوم اين كه چگونه با مردم رفتار كند كه از وجود او بهره مند شوند. علم ديني همين دو قسمت است. صلات و زكاتي كه اين همه در قرآن سفارش شده به معناي رابطه عارفانه و عالمانه و مؤدبانه با خدا، و خدمات اجتماعي است. در هر كلاسي بايستي قسمتي از حقايق ديني و اجتماعي به شاگردان تعليم داده شود تا بعد از چهارده كلاس كه به اصطلاح روز ديپلم گرفتند هم در دين خود دانا و دانشمند باشند مانند يك مجتهد، و هم در شغل خود تخصصي داشته باشند كه بتوانند به جامعه خدمت كنند. براساس اين برنامه فرهنگي كه امام معصوم (ع) براي ما تنظيم مي كند تمامي شغل ها و كار و كاسبي ها و روابطي كه مردم با يكديگر دارند بايستي علمي و تخصصي باشد. در كار و هنر خود استاد كامل و هم چنين در دين خود دانشمند آگاه. مخصوصا براي خانم ها چند رشته از علوم مورد تأكيد واقع شده است. يكي بهداشت و تغذيه و ديگر نظافت و زيبايي و كارهائي از نوع تبديل مواد خام به مصالح قابل استفاده است. اين تخصص در بهداشت و تغذيه ايجاب مي كند كه زنان در تهيه غذاها كه براي تنظيم بهداشت خانواده خيلي مهم است يك طبيب متخصص باشند. چنين خانم هائي كه در اين علوم تخصص دارند از نظر اقتصادي يك تومان درآمد شوهر را به ده تومان و صد تومان و بيشتر گسترش مي دهند. منافع اقتصادي يك چنين خانم هاي دانشمند متخصص در طب و بهداشت و تغذيه چندين برابر درآمد مردان است كه آنها مواد خام زندگي را به خانه انتقال مي دهند و خانم ها آن مواد خام را تبديل به صنايع قابل استفاده مي كنند. مخصوصا بانوان در طب و بهداشت كه اساس سلامت خانواده است بايستي متخصص باشند. اين برنامه هاي كلاسيكي امام صادق (ع) است كه به طور اجمال بيان شد و اگر هم به اين كيفيت نتوانستند درس بخوانند و يا دولت اسلامي نتوانست امكاناتي براي آنها فراهم كند، زن و مرد مسلمان حتما در اصول دين بايستي مجتهد باشند. يعني خدا را به علم و اجتهاد بشناسند نه از روي تقليد. پيغمبران را و مخصوصا پيغمبر اسلام را به علم و اجتهاد بشناسند. آن حضرت را به حقانيت بشناسند نه از روي تقليد. هم چنين امام ها و امام زمان را به علم و اجتهاد بشناسند. به دلائل و آثار امامت بشناسند نه به تقليد. به همين كيفيت رهبر هر زماني را هم كه نائب امام ع است به اجتهاد بشناسند نه به تقليد. زندگي دنيا و آخرت را هم به همين كيفيت به اجتهاد بشناسند. در اصول دين و شناخت رهبري مجتهد باشند نه مقلد. اين اصول را كه به علم شناختند حق دارند از رهبري كه او را به حقانيت و لياقت شناختند تقليد كنند و باز در ضمن تقليد، شاگرد او باشند. اگر فرهنگ اسلامي طبق برنامه هاي تنظيمي ائمه اطهار ع داير شود هر زني پيش از رفتن به خانه شوهر در دين خود و كار خود تخصص پيدا مي كند و هر مردي نيز پيش از ورود به كار اجتماعي در دين و شغل خود تخصص پيدا مي كند. تمدن و اجتماع بشر و اقتصاد مردمي با اين كيفيت چقدر بالا مي رود. خرج دولت براي امنيت چقدر پايين مي آيد. خدا مي داند كه با اجراي يك چنين برنامه هائي زندگي مردم تبديل به همان بهشت موعود مي شود زيرا همه مصيبت ها و گرفتاري ها مولود جهل جامعه است. اگر بتوانند ديو جهل را نابود كنند مصيبت ها ريشه كن مي شود. (مقاله ولایت فقیه)