فرمایش امام حسین ع که می‏گوید معرفت خدا معرفت امام است و معرفت امام معرفت خداست چه معنایی دارد؟

روایتی از مولا امام حسین ع نقل می‏ شود که یک نفر از آن حضرت سوال کرد: یا ابن رسول الله ما هی معرفه الله؟ ای پسر پیغمبر معرفت خدا چیست و چگونه حاصل می ‏شود؟ از چه راهی و مکتبی می‏ توانیم خدا را چنان که هست بشناسیم و او را از شباهت به خلق منزه بدانیم؟ حضرت فرمودند: «معرفه الله معرفه الامام الذی اِفترض الله طاعته علی الناس» معرفت خدا به معنای شناختن امامی است که خداوند او را بین خود و مردم واسطه قرار داده و اطاعت او را بر تمامی خلایق واجب نموده است. مشاهده می‏ کنیم که حضرت اطاعت خدا را در گرو معرفت امام می ‏داند و چنان مطلب را وانمود می ‏کند که معرفت امام همان معرفت خدا و معرفت خدا هم همان معرفت امام است با این که مسلم است امام خلقی از مخلوقات خداوند است. امام شخصا مخلوق خداست و خداوند امام را مانند سایر خلایق خلق نموده و او را مجهز به علم و دانش ساخته و به بشریت معرفی کرده است. مسلم است که معرفت امام غیر از معرفت خداست و معرفت خدا غیر از معرفت امام است. امام و خداوند تبارک و تعالی دو شخص قادر و مقتدر و توانا و دانا هستند و شباهت ذاتی به یکدیگر ندارند. امام مخلوقی است که از ماده و روح و مواد عالم ساخته شده است. امام مخلوقی است محدود و خداوند خالقی است نامتناهی و نامحدود. علم امام ذاتیِ خود نیست بلکه اکتسابی از خداوند متعال است، ولیکن علم و قدرت و حیات خدا ذاتیِ خداوند متعال است. خدا در ذات خود علم، قدرت و حیات است. ذات خدا با ذات خلق خدا متباین است، دو جنسیتی است غیر یکدیگر. امام جنسیت خدایی ندارد و خداوند متعال هم جنسیت خلقی ندارد. خدا و خلق خدا دو جنسیت متباین با یکدیگر هستند. امام ترکیبی است از ماده و روح و علم و دانشی که از خداوند متعال کسب می ‏کند. اگر خداوند علم و حکمتی بیاموزد، امام با تعلیم خدا عالم و حکیم است، قادر و قاهر است و اگر خداوند متعال علم خود را به امام تعلیم ندهد یا او را مجهز به قدرت خود ننماید، امام علم و قدرت و حیات ذاتی ندارد بلکه علم و قدرت و حیات و حرکت در وجود امام یا پیغمبران دیگر، اثر ترکیبی است. از مسیر ترکیب روح با ماده در وجود امام حرکت و حیات پیدا می ‏شود و از مسیر تعلیمات خداوند متعال برای امام علم و دانش حاصل می ‏شود. ائمه با خداوند تبارک و تعالی تباین ذاتی و شباهت علمی دارند. مثلا ما انسان‏ها در بعضی علوم شباهت علمی با خدای خود داریم و بین علم ما و خدا اختلافی وجود ندارد. در مسائل عرفی و بدیهی ما می‏گوییم خورشید نورانی است، ماه و ستاره نورانی است، شب تاریک و روز روشن است. حساب‏های ریاضی را چنان می‏دانیم که خدا می‏داند. در عین حال که شباهت علمی به خدا داریم، علم در وجود ما اکتسابی است. خدا یا استاد ما علمی به ما آموخته ‏اند و اگر بخواهند از ما می‏ گیرند ولیکن علم خداوند متعال ذاتیِ خداوند است. خدا ذاتش علم و حیات است. قابلیت کم و زیاد شدن ندارد. هرگز جهل و نادانی بر وجود خدا عارض نمی شود. خدا در ذات خود علم و قدرت است ولیکن امام‏ها و پیغمبران در ذات خود علم و قدرت نیستند. علم و قدرت به آنها داده می ‏شود و اگر خدا بخواهد از آنها می‏ گیرد. امام‏ها عصمت ذاتی ندارند بلکه عصمت آنها عنایتی است. خدا آنها را از اشتباه در علم و عمل حفظ می ‏کند. خدا آنها را از جهل و نادانی و ضعف و ناتوانی حفظ می‏ کند. اجازه نمی ‏دهد اشتباهی بدانند یا اشتباهی بگویند. دائم در عصمت و حمایت خداوند متعال هستند. پس امام‏ها جنسیت خدایی ندارند که علم و دانش، ذات آنها باشد ولیکن خداوند متعال جنسیت ذاتی دارد، ذاتش علم و قدرت و حیات است و صفات دیگر. قدرت خدا به این مسئله تعلق نمی‏ گیرد که از ذات خود چیزی کم کند یا بر ذات خود چیزی اضافه کند. تمام صفات و کمالات خدا عین ذات خداست که از ذاتش سرچشمه می‏ گیرد ولیکن کمالات که حیات و قدرت و علم و دانش باشد، اثر ذاتی مخلوقات خدا نیست بلکه فیضی است که به آنها عنایت می ‏شود و اگر خدا بخواهد از آنها سلب می‏ کند. بنابراین وجود امام با وجود خدا دو ذات متباین با یکدیگر هستند، شباهت ذاتی با یکدیگر ندارند. امام در جنسیت ذاتی خود نمونه ذات خدا نیست و خداوند متعال هم در جنسیت ذاتی خود نمونه ذات امام نیست تا به یکدیگر شباهت ذاتی داشته باشند بلکه شباهت علمی و توانی دارند. خدا به آنها علم و دانش تعلیم می ‏دهد و قدرت سازندگی و آفرینندگی آنها را بالا می‏ برد و اگر بخواهد از آنها می‏ گیرد. پس این فرمایش امام حسین ع که می‏گوید معرفت خدا معرفت امام است و معرفت امام معرفت خداست چه معنایی دارد؟ چطور می شود دو جنس متباین نمونه یکدیگر باشند که با شناختن آنها دیگری را هم بشناسیم؟ فرمایش امام مربوط به این حقیقت است که علم درست خداشناسی به وسیله امام و تعلیمات امام قابل ظهور است. فقط امام است که خدا را آنچنان که هست می ‏شناسد و او را از شباهت ذاتی و صفاتی به مخلوقات منزه می‏ داند. نظر به این که توحید درست و علم درست خداشناسی فقط از مسیر امام به مردم افاضه می ‏شود و دیگران گرچه دانا و دانشمند باشد نمی ‏توانند چنان که خدا هست او را بشناسند و تعریف کنند، به این مناسبت امام حسین ع فرمودند: معرفت خدا معرفت همان امامی است که از جانب خدا معرفی شده و علم خداشناسی و سایر علومی که مطابق حقیقت و واقعیت اوست از مسیر حجت خدا قابل تعلیم است. (مقاله مدرک صلوات)