آنچه خداوند از خير و برکت به بندگان خود وعده  داده است صددرصد حتمي و يقين است.

عذاب هائي که خدا براي کفار خبر داده است واقعيت و حتميت دارد در آيه 8 مي فرمايد: هيچ قدرتی نمي تواند مانع ظهور عذاب هاي آخرت گردد. دربارة وعده هاي خدا و تهديدهاي خدا گفته شده است که وعده هاي خدا به اهل ايمان و تقوا صددرصد واقعيت دارد و خداوند هرگز از وعده هائي که به اهل ايمان داده است پشيمان نمي شود و خلف وعده نمي کند. پس اگر کسي مستحق ثواب الهي شد و استحقاق پيدا کرد که در آخرت اجري داشته باشد هر چند بسيار ضعيف و کوچک باشد حتماٌ خداوند متعال او را به ثواب آخرت مي رساند. در سوره زلزال فرموده است که اگر کسي ذرة مثقالي کار خير بجا آورد ثواب آن را مي بيند و مي گيرد پس آنچه خدا وعده خير داده است صددرصد حتمي است کسي نمي تواند بندگان مستحق فيض را از فيض خدا محروم کند. تقدير خدا درباره ثواب عالم آخرت طوري است که اگر انساني که مستحق بهشت شده است جديت کند و بخواهد از راه دين برگردد به طرف جهنم برود و اجر آخرت خود را ضايع کند پيش از آن که چنين تصميمي بگيرد خداوند به عمر او خاتمه مي دهد و نمي گذارد که زنده بماند و خود را گمراه کند، پس آنچه خداوند از خير و برکت به بندگان خود وعده داده است صددرصد حتمي و يقين است و اما تهديدهاي خدا و عذاب هائي که در عالم آخرت براي کافر و گناه کار خبر داده است صددرصد حتمي نيست بلکه مشروط ادامه گناه است هر زمان که کافر و گناهکار از کفر و گناه برگردد عذاب خداوند متعال از او بر طرف مي شود. با اين حساب مي گوئیم پس اين دو آيه چطور است که خداوند مي فرمايد عذاب آخرت حتميت و واقعيت دارد و هيچ کس نمي تواند آن عذاب را بر طرف کند؟ گفته شد که تهديدات خداوندمتعال صددرصد حتمي نيست قابل تغيير است ولکن وعده هاي خدا يعني چيزهائي که به بندگان خود وعده مي دهد براي کساني که مستحق آن وعده ها شده اند هرچند استحقاق شان خيلي ضعيف باشد صددرصد حتميت دارد. برهان اين مطلب چنين است که عذاب هاي عالم آخرت مانند بسياري از عذاب هاي دنيا به دست خود انسان براي انسان پيدا مي شود. خداوند در عذاب هاي عالم آخرت بطورکلي و در عذاب هاي عالم دنيا بطور جزئي مداخله ندارد يعني عذاب ها را انسان ها براي خود مي سازند و خود را به آن عذاب ها مبتلا مي کنند. گناه و معصيت به اين دليل حرمت پيدا کرده است که براي انسان ها رنج آور است. هر گناهي چاله عذابي است که انسان خود را در آن چاله عذاب مي اندازد و حبس مي کند. مثلاٌ غيبت و تهمت دشمني به وجود مي آورد، دشمن هم خواهي نخواهي انتقام مي گيرد. دزدي و سرقت و آدم کشي و شراب خواري به همين کيفيت.  شما نمي توانيد گناه و معصيتي پيدا کنيد که شما را در عذاب و مشقت قرار ندهد. بطورکلي تمامي عذاب هائي که در دنيا و آخرت به انسان ميرسد عذاب هائي است که به دست خود ساخته و خود را مبتلا نموده است. در هر زماني که انسان از خط عذاب و مشقت برگردد به سوي خدا و اولياء خدا برود خداوند قبول دارد. اين که خدا در اين آيات مي فرمايد: عذاب هاي آخرت قابل دفع نيست يعني از انسان هاي کافر و گناهکار قابل دفع نيست تا زماني که در کفر و جهل مخلد باشند در آتش جهنم مخلد هستند. يکي از دلائل حتميت عذاب جهنم اين است که پيدايش عذاب هاي آخرت به دست انسان است زيرا انسان طوري خلق شده است که نمي تواند بيکار باشد. اجبار وجودي و فطري دارد که دائم در حرکت و فعاليت باشد، خواه حرکت و فعاليت در راه ايمان و تقوا و يا حرکت و فعاليت در راه کفر و گناه، اگر انسان از خط دين و اطاعت خدا منحرف شد قهراٌ و اجباراٌ در خط کفر و گناه قرار مي گيرد و در راه ظلم فعاليت مي کنند و در اين راه زندگي او را مجبور ميکند که به بندگان خدا ستم کند و براي ستم کردن به بندگان خدا و تسلط بر آنها مجبور به کسب قدرت ميشود، اسلحه هاي آدم کشي مي سازد و تيز ميکند و بندگان خدا را به ذلت خواري مي اندازد و آخرين قدرتي که در زندگي کسب ميکند استفاده از آتش و حرارت است. اسلحه هاي آتشين مي سازد و با آن بندگان خدا و مردم مظلوم بي گناه را مي کشند و مي سوزانند تا بالاخره مجبور به کسب آتش هاي خطرناک هسته اي مي شوند و دنيا را به آتش مي کشند. روز قيامت تمامي اين ظلم زورها و قتل و کشتارها وآتش ها و عذاب ها که سر مردم آورده اند به خودشان برميگردد، محکوم به آتش هائي ميشوند که با آن بندگان خدا را سوزانيده اند. اين است جهنم ابدي آنها پس چگونه ممکن است بدون اين که دين خدا را قبول کنند از راه کفر و گناه و جهنم سازي برگردند و عذاب الهي از آنها برطرف شود. (تفسیر سوره ذاریات)