آموزش غیر از پرورش است.

علم‌ و دانش‌ به‌ تعليم‌ الهي‌ غير از درس‌ و سواد يا خواندن‌ و نوشتن‌ به‌ تعليم‌ انسانها مي‌باشد. انسانها يكديگر را آموزش‌ مي‌دهند معلمين‌ به‌ شاگردان‌ خود درس‌ مي‌دهند اما علم‌ و دانش‌ به‌ تعليم‌ انسانها يك‌ سلسله‌ تصوّرات‌ و تذكّراتي‌ است‌ كه‌ در ذهن‌ انسانها پيدا مي‌شود خطوطي‌ است‌ كه‌ در سازمان‌ مغز انسان‌ ثبت‌ و ضبط‌ مي‌گردد وليكن‌ توأم‌ با استعداد و روح‌ علم‌ و دانش‌ نيست‌ آموزش‌ هست‌ وليكن‌ پرورش‌ نيست‌. پرورش‌ عبارت‌ است‌ از افاضة‌ روح‌ علم‌ كه‌ به‌ انسان‌ داده‌ مي‌شود پرورش‌ نيرويي‌ است‌ كه‌ روح‌ مواد است.‌ هر چيزي‌ در عالم‌ صورت‌ و قيافه‌ اي‌ دارد مثل‌ بدن‌ انسان‌ اضافه‌ بر اين‌ قيافه‌ و صورت‌ داراي‌ روحي‌ است‌ كه‌ به‌ قيافه‌ و صورت‌ او حيات‌ و حركت‌ مي‌دهد. يكي‌ از چيزهايي‌ كه‌ گاهي‌ مجهز به‌ روح‌ حيات‌ است‌ و گاهي‌ فاقد روح‌ حيات‌ صورت هاي‌ ذهني‌ است‌ كه‌ به‌ نام‌ علم‌ و سواد در فكر انسانها يا در سازمان‌ مغزشان‌ ثبت‌ و ضبط‌ مي‌گردد. علم‌ و سوادي‌ كه‌ به‌ تعليم‌ انسانها در وجود انسان‌ قرار مي‌گيرد خط‌ نوشته ‌هايي‌ مثل‌ نوار ضبط‌ صدا و سيما مي‌ باشد. حيات‌ اين‌ خط‌ نوشته ‌ها به‌ روح‌ علم‌ است.‌ اين كه‌ همه‌ جا آموزش‌ و پرورش‌ را همراه‌ يكديگر ذكر مي‌كنند براي‌ اين‌ است‌ كه‌ آموزش‌ بدون‌ پرورش‌ مانند يك‌ قالب‌ بي‌ جان‌ است.‌ پرورش‌ كه‌ معناي‌ عربي‌ آن‌ تربيت مي‌باشد به‌ دست‌ خدا انجام‌ مي‌شود. اول‌ خداوند كودكان‌ را پرورش‌ مي‌دهد، قدرت‌ فهم‌ و دانش‌ آنها را بالا مي‌برد، در اثر اين‌ پرورش‌ الهي‌ براي‌ آموزش‌ آماده‌ مي‌شوند، بعد از پيدايش‌ استعداد فهميدن‌ و دانستن‌ آموزش ها به‌ صورت‌ كلاس ها تنظيم‌ شده‌ است.‌ كودكان‌ كودكستان‌ از نظر فهم‌ و استعداد از كودكان‌ دبستان‌ پايين‌ترند و نيز كودكان‌ دبستان‌ از جوانان‌ دبيرستان‌ و دانشگاه‌ و مراتب‌ بالاتر، اول‌ بايستي‌ در آنها فهم‌ و استعداد پيدا شود، توانايي‌ درك‌ مسائل‌ و حقايق‌ را پيدا كنند و بعد به‌ كلاس‌ بالاتر ارتقاء يابند. اگر دست‌ قدرت‌ خدا روي‌ دانش‌آموزان‌ و دانشجويان‌ كار نكند و روح‌ علم‌ و دانش‌ كه‌ همان‌ قدرت‌ فهم‌ و استعداد است‌ به‌ آنها افاضه‌ نشود براي‌ درك‌ سخنان‌ اساتيد خود آمادگي‌ پيدا نمي‌كنند. اگر خداوند كودكي‌ را در حدّ كودكي‌ متوقف‌ كند فهم‌ و استعداد به‌ او ندهد در همان‌ دوران‌ كودكي‌ و كودكستاني‌ باقي‌ ميماند كه‌ ما او را عقب‌ افتاده‌ مي‌ناميم‌. عقب‌ ماندگان‌ يا سفيهان‌ كساني‌ هستند كه‌ از پرورش‌ الهي‌ محروم‌ شده ‌اند در نتيجه‌ نمي‌ توانند از آموزش‌ انسانها استفاده‌ كنند. همه‌ جا پرورش‌ و تربيت‌ به‌ دست‌ خداست‌ و آموزش‌ گاهي‌ به‌ دست‌ انسانها و گاهي‌ به‌ دست‌ خدا انجام‌ مي‌ گيرد خداوند گاهي‌ انسان‌ را پرورش‌ مي‌ دهد و به‌ او مي ‌آموزد و گاهي‌ انسان‌ را پرورش‌ مي‌ دهد تا مردم‌ به‌ او بياموزند. در سورة‌ غاشيه‌ خداوند به‌ پيغمبر اكرم‌ مي‌فرمايد:  انّما انت‌ مذكّر لست‌ علمهم‌ بمصيطر. يعني‌ تو فقط‌ مي ‌تواني‌ بياموزي‌ وليكن‌ نمي ‌تواني‌ تربيت‌ كني‌ نمي ‌تواني‌ ذات‌ مردم‌ و وجدان‌ آنها را تغيير دهي.‌ در آيات‌ ديگر مي‌فرمايد:  انّك‌ لا تهدي‌ من‌ احببت‌ و لكنّ الله‌ يهدي‌ من‌ يشاء تو نمي ‌تواني‌ دوستان‌ خود را هدايت‌ كني‌ فقط‌ خداست‌ كه‌ مردم‌ را هدايت‌ مي‌ كند. هدايت‌ در اين‌ آيه‌ يعني‌ روشنايي‌ قلب‌ كه‌ از اين‌ روشنايي‌ تعبير به‌ علم‌ و دانش‌ و هدايت‌ مي ‌شود. خداوند در بعضي‌ آيات‌ به‌ پيغمبر مي‌فرمايد: نگاه‌ كن‌ به‌ كساني كه‌ من‌ آنها را زنده‌ كرده ‌ام‌ براي‌ آنها آيات‌ قرآن‌ بخوان‌ تا بتوانند كتاب‌ خدا را بفهمند وليكن‌ كساني كه‌ مرده ‌اند و در قبرستان‌ بدن‌ خود دفن‌ شده ‌اند براي‌ آنها آيات‌ قرآن‌ را تلاوت‌ نكن‌ زيرا آنها نمي ‌فهمند و نمي‌ توانند به‌ معاني‌ آيات‌ قرآن‌ آشنا شوند. در اين‌ آيات‌ مي‌گويد كه‌ همه‌ جا لازم‌ است‌ آموزش‌ بعد از پرورش‌ باشد دليل‌ اينكه‌ كفّار نمي‌ توانند حقيقت‌ دين‌ و ايمان‌ و دعوت‌ پيغمبران‌ را بفهمند همين‌ است‌ كه‌ از تربيت‌ الهي‌ محروم‌ شده‌اند و چون‌ طالب‌ حق‌ و حقيقت‌ و طالب‌ اطاعت‌ خدا و عالم‌ آخرت‌ نيستند روح‌ ايمان‌ كه‌ همان‌ تربيت‌ الهي‌ است‌ در دل‌ آنها رشد نمي‌ كند مجهز به‌ نور ايمان‌ نمي‌شوند لذا مسائل‌ مربوط‌ به‌ خدا و حقيقت‌ و عالم‌ آخرت‌ را نمي ‌توانند درك‌ كنند. پس‌ همة‌ اين‌ آيات‌ و روايات‌ برهان‌ اين‌ حقيقت‌ است‌ كه‌ پيش‌ از آموزش‌ انسانها يا تعليمات‌ خدا و انبياء لازم‌ است‌ انسانها رشد وجودي‌ پيدا كنند درجات‌ روحي‌ و استعدادي‌ آنها بالا برود همه‌ جا بندگان‌ خدا بايستي‌ از طريق‌ ايمان‌ و تقوا و از مسير ارتباط‌ به‌ خدا و اولياء خدا از تربيت‌ الهي‌ كه‌ همان‌ افاضة‌ نور ايمان‌ و روح‌ علم‌ است‌ استفاده‌ كنند و بعد از آن‌ از تعليمات‌ انسانها يا اولياء خدا بهره‌ مند شوند. (کتاب خلقت عالم و آدم)