چرا خدا آنچه می آفریند، آنی و فوری نیست؟

در تفسير آياتي که مي گويد آسمان ها را در شش روز آفريده و حيوانات را در چند ماه و ميوه ها را در فصول مختلف به تدريج مي آفريند. از امام معصوم (ع) سؤال مي کنند که چرا خداوند متعال آنچه مي آفريند به تدريج است و چرا آني و فوري  خلق نمي کند. امام (ع) مي فرمايند که خداوند قادر است آنچه خلق مي کند و مي آفريند چه در زمين  و چه در آسمان، فوري خلق کند چنان که مي گويد: "اذا اراد شيئا ان يقول له کن فيکون". ليکن اگر آفريده هاي الهي آني و فوري و بدون تأثير علل و عوامل طبيعي خلق مي شدند، انسانها در برابر کيفيت خلق، مات و مبهوت مي شدند و نمي توانستند به علت و معلول ها پي ببرند وآگاهي پيدا کنند ولي خداوند متعال براي اين که به بندگان خود تعليم دهد و افکار آنها را در جريان علل قرار دهد، آفرينش را در زندگي دنيا به اين صورت و به تدريج و از مسير علت و معلول ها قرار داده تا خلقت و صنعت را به بندگان خود بياموزد. مانند آموزگاران که يک جا و در يک آن نمي توانند علم و دانش خود را به شاگردان خود تعليم دهند. آنها کم کم و بتدريج تعليمات را از الفباء شروع مي کنند، هر روز حرفي و کلمه اي مي آموزند تا شاگردان خود را به علم و دانش برسانند. خداوند متعال هم به همين صورت پديده هاي طبيعت را برابر چشم انسانها به تدريج  از تأثير علت و عوامل طبيعي مي سازد تا انسانها را در جريان خلقت و آفرينش قرار دهد و همچنين انسانها را هم تحت تأثير عوامل گرم و سرد و سکون و حرکت يا مضر و نافع قرار مي دهد تا از هر حرکت درسي بياموزند و تکامل يابند. زندگي دنيايي که در واقع پايه اول آموزش انسان است، به اين صورت اداره مي شود. گاهي هم خداوند متعال بيرون از اين علت و عوامل طبيعي خلايقي مي آفريند تا انسان را به علت اصلي اراده خداوند است، آشنا کند. مانند معجزات پيغمبران که آني و بدون تأثير عوامل طبيعي ظاهر مي گردد ولي زندگي آخرت به اين صورت نيست که انسانها در اسارت علل و عوامل طبيعي باشند و طبيعت بر آنها حاکميت داشته باشد بلکه برعکس در زندگي آخرت انسانها بر طبيعت حاکميت دارند و خداوند زندگي آنها را از مسير اراده کن فيکوني و آني خود خلق مي کند. (تفسیر سوره قیامت)