پیدایش همه حالات بدست‌ خداوند متعال‌ است‌ و اصلا سرنخي‌ به دست‌ انسان‌ نيست‌ !!!!

لذا اميرالمومنين‌ دراين‌ جمله‌ از دعاي‌ صباح‌ همين‌ حالت‌ تسليم‌ و تضرع‌ و گريه‌ و ناله‌ را كه‌ وظيفه‌ اصلي‌ انسان هاي‌ فقير و ناتوان‌ است ‌از خدا تقاضا مي كند. شايد با اين‌ تقاضاي‌ خود مي‌ خواهد به‌ ما بفهماند كه‌ ما در ذات‌ و وجود خود همين‌ سرمايه ‌را كه‌ تضرع‌ و زاري‌ باشد نداريم‌ با اين كه‌ لازمه ‌يك‌ موجود ناتوان‌ در برابر يك‌ موجود توانا زاري‌ و تضرع‌ مي‌باشد وليكن‌ ما به‌ خودي‌ خود همين‌ سرمايه‌ را هم‌ نداريم‌ و نمي‌ دانيم‌. بايستي‌ توفيق‌ تسليم‌ و تضرع‌ به‌ پيشگاه‌ مقدس‌ خدا را هم‌ از خود خدا تقاضا كنيم‌ زيرا ما در ذات‌ خود فقر محض‌ و جهــل‌ محض‌ و عجز خالص‌ مي‌ باشيم‌. هر پديده ‌اي‌ در فكر ما پيدا شود از جانب‌ خدا پيدا مي شود، بايستي‌ اين‌ حالـت‌ را در انسان‌ بوجود آورد تا انسان‌ بتواند از اين‌ سلاح‌ و سرمايه‌ زاري‌ و تضرع‌ استفاده‌ كند و لطف‌ خدا را به طرف‌ خود جلب‌ نمايد. اين‌ جمله‌ از فرمايش‌ امام‌ عليه ‌السلام‌ از آيات‌ قرآن‌ مايه‌ مي گيرد كه‌ خداوند براي‌ پيدايش‌ حالت‌ توبه‌ در گناهكاران‌ مي فرمايد: تاب‌ الله‌ عليهم‌ ليتوبوا. يعني‌ خداوند به‌ آنها نظر لطف‌ مي كند تا بتوانند توبه‌ كنند و از وادي‌ گناه‌ و هلاكت‌ برهند. توبه ‌انسان‌ همان‌ حالت‌ پناهندگي‌ به خدا ضمن‌ ناله‌ و گريه‌ است‌. خداوند مي فرمايد: اين‌ حالت‌ را من‌ بايستي‌ به‌ بنده‌ خود بدهم‌ تا او توبه‌ كند و به‌ من‌ پناهنده‌ شود و در اين‌ پناهندگي‌، شجره‌ وجود او را به‌ ثمر برسانم‌ و او را به‌ ثروت‌ نامتناهي‌ نائل‌ گردانم‌.  با اين‌ حساب‌ پيدايش‌ همين‌ حالات‌ هم‌ بدست‌ خداوند متعال‌ است‌. وليكن‌ در اين جا باز سئوال‌ و جوابي‌ پيدا مي شود كه‌ اگر همه‌ كارها به دست‌ خداست‌ و اصلا سرنخي‌ به دست‌ انسان‌ نيست‌ پس‌ گناهكاران‌ چه‌كاري‌ از دست‌ آنها آمده‌ است‌ كه‌ عاقبت‌ به‌ جهنم‌ كشيده‌ مي شوند؟ بهتراين‌ است‌ كه‌ خداوند همه‌كس‌ را بـه‌ زور و اجبار به طرف‌ بهشت‌ بكشاند و در تمام‌ مردم‌ حالت‌ توبه‌ بوجود آورد تا بتوانند بـه‌ سوي‌ خدا برگردند. لازمه‌ اين كه‌ هيچ‌ كاري‌ بدست‌ انسان‌ نيست‌ اين‌ است‌ كه‌ خدا  با زور و جبر هركسي‌ را بخواهد به‌ بهشت‌ مي برد و هركسي‌ را بخواهد به‌ جهنم‌ مي كشاند، نه‌ بهشتيان‌ به‌ اراده‌ خود كاري‌ كرده ‌اند كه‌ مستحق‌ بهشت‌ باشند نه‌ جهنميـان‌ به‌ اراده‌ خود گناهي‌ كرده‌ اند. جواب‌ اين‌ است كه‌ خداوند متعال‌ پيش‌ از آن كه‌ ما بخواهيم‌ يا نخواهيم‌ اراده‌ و اختيار و قدرت‌ علم‌ و تشخيص‌ به ما داده‌ است‌ تمامي‌ انسان ها مي‌ توانند بفهمند و مي‌ توانند بد و خوب‌ را تشخيص‌ بدهند و مي‌ توانند دعوت‌ خدا و پيغمبران‌ را قبول‌ كنند. خدا به‌ همه‌ كس‌ اراده‌ و اختيار داده‌ است‌ تا با اراده‌ و اختيار خود يكي‌ از اين‌ دو راه‌ حق‌ يا باطل‌ را انتخاب‌ كنند. فقط‌ در وجود خودشان‌ بخواهند كه‌ اهل‌ حق‌ باشند. حق‌ جو و حق‌ طلب‌ باشند. اين‌ حق‌ طلبي‌ و حق‌ جوئي‌ سرنخ‌ مقدرات‌ است‌ كه‌ خداوند به‌ انسان ها سپرده‌ است‌. هركسي‌كه‌ در ذات‌ و در وجدان‌ خود طالب‌ حق‌ باشد و طالب‌ خوبي ها و نيكي‌ ها باشد به محض‌خواستن‌ لطف‌ خدا شامل‌ حال‌ او مي شود. حالت‌ گريه‌ و توبه‌ در او ايجاد مي كند و تمامي‌ مشكلات‌ را از سر راه‌ برمي دارد. اين‌ خواستن‌ و تقاضا كردن‌ دين‌ و حقيقت‌  نه‌ سرمايه ‌اي‌ لازم‌ دارد و نه‌ هم‌ رنج‌ و زحمتي‌ ايجاد مي كند. انسان‌ سر دو راهي‌ حق‌ و باطل‌ مانند مسافري است‌ كه‌ مجبور است‌ حركت‌ كند و خود را به‌ مقصد برساند. حركت‌ كردن‌ و رفتن‌ به سوي‌ مقصد، قدرت‌ و سرمايه‌ لازم‌ دارد وليكن‌ خواستن‌، دانستن‌ است‌. من‌ اگر بخواهم‌ به‌ حكومت‌ و قدرت‌ برسم‌ خيلي‌ سرمايه‌ لازم‌ دارم‌ اما مي توانم‌ قدرت‌ و حكومت‌ را آرزو كنم‌ و بخواهم‌. بمحض‌ اين كه‌ انسان‌ راه‌ حق‌ را بخواهد فوري‌ خداوند سرمايه‌ حركـت‌ كردن‌ و رسيدن‌ را در اختيار او مي گذارد. پس‌ بهتراين‌ است‌ كه‌ از خدا توفيق‌ بخواهيم‌ تا دست‌ ما را بگيرد و زندگي‌ ما را به ثمر برساند . لذا مولا عليه‌ السـلام‌ در اين‌ جمله‌ مي گويد: پروردگارا هيبت‌ و عظمت‌ خود را برابر فكر من‌ جلوه‌ گرسـاز و با اين‌ جلوه‌ از گوشه‌هاي‌ چشم‌ من‌ اشك‌ جاري‌ نما يعني‌ در من‌ حالت‌ گريه‌ و تضـرع‌ ايجاد كن‌ تا با اين‌ سرمايه‌ خود را به زندگي‌ بهشتي‌ برسانم.‌ در دعاي‌ كميل‌ هم‌ مي گويد: خدايا بركسي‌ كه‌ جز گريه‌ و ناله‌ سلاحي‌ و سرمايه ‌اي‌ ندارد رحم‌ كن. خط‌ تكامل‌ و حركت‌ در خط‌ تكامل‌ مانند حركت‌ در تكامل‌ خلقت‌ است‌ و آن چه‌ از نوع‌ خلقت‌ است‌ صددرصد بدست‌ خداوند متعال ‌است‌. (شرح دعای صباح)