تعریف علم کامل و ناقص

علم هم مانند ساير سرمايه هاي مادي و معنوي ناقص و کامل دارد. علم ناقص، علمي را مي‏ گويند که فقط چهرة ظاهريِ اشياء و اشخاصي را به انسان نشان مي ‏دهد و در اختيار انسان مي ‏گذارد وليکن از واقعيات و حقيقت‏ ها منصرف و منحرف است. علم کامل را حکمت مي ‏نامند. حکمت به معناي اين است که آنچه را كه مي‏ بيني، آفرينندة آن را و هدف آفريننده از آن مخلوق را و کيفيت خلق آن مخلوق را و يا مواد اولية آن صنعت و يا مخلوق را بداني تا بتواني از آنچه مي ‏داني بجا و به موقع استفاده کني و در استفاده و بهره ‏برداري از آن ضرري متوجه شما و يا ديگران نشود. خداوند در کتاب مقدسِ خود ضمن آيه‏ اي کفار و مشرکين را اينطور تعريف مي‏ کند مي ‏فرمايد: چشم دارند وليکن بصيرت و بينائي ندارند، گوش دارند وليکن از حقيقتِ شنوايي محرومند. قلب دارند وليکن فقه و دانايي ندارند. اين جملات در قرآن ظاهراً متناقض است زيرا مي ‏گويد چشم دارند، بينايي ندارند، گوش دارند، شنوايي ندارند! چطور ممکن است کسي چشم داشته باشد اما بينايي نداشته باشد! خاصيت چشم بينايي است.‏ اگر چشم، سالم است، بينايي هم دارد و اگر سالم نيست، چشم بحساب نمي‏آيد تا بينايي داشته باشد، گوش و شنوايي هم به همين معنا، کسي که گوش سالم دارد، شنوايي هم دارد. پس چطور خداوند متعال مي‏ فرمايد: گوش دارند اما شنوايي ندارند؟ بيان خداوند متعال در اين آيه مشعر به علم کامل و ناقص است. مثلاً يک انسان يا گوسفند با زراعت مردم روبرو مي ‏شوند، هر دو زراعت را و علف را مي ‏بينند، گوسفند فقط علف را مي ‏بيند وليکن مالکِ علف را و خالق علف را نمي ‏بيند، بدون تأمل و بدون احساس مسئوليت، زراعت مردم را مي‏ جَود و پایمال مي‏ کند وليکن انسان، علاوه بر زراعت مردم، مالک زراعت را و يا خالق زراعت را هم مي ‏بيند و احساس مسئوليت مي‏ کند، پس در اينجا حيوان و انسان هر دو بينايي دارند وليکن حيوان يک سوم آنچه را مي ‏بيند مي ‏داند، انسان همه آنچه را مي ‏بيند مي‏ داند، حيوان منظره زراعت و علف را مي ‏بيند، صاحب زراعت را و خالق زراعت را نمي ‏بيند، اگر انسان هم مانند حيوان آنچه را مي‏ بيند و مي‏ شنود به همين ديدن و شنيدن سطحي اکتفا ‏کند، از اين بينايي و شنوايي يک سوم علم را بدست مي ‏آورد و از دو سوم ديگر که احساس مسئوليتِ خدا و خلق خدا باشد محروم است. لااقل انسانها آنچه را مي ‏بينند و مي ‏شنوند بايستي همراه آنچه مي‏ بينند و مي ‏شنوند دو کلمه ديگر را هم ببينند و بشنوند، آنچه در عالم، خدا يا خلق خدا آفريده است داراي دو مالک و دو صاحب است که هرکس آنچه را مي ‏بيند، همراه آنچه ديده، بايد آن دو مالک اصلي را ببيند و احساس مسئوليت کند. هر کس سه سوم علم هر چيزي را بدست آورده، داراي علم کامل است و اگر آن دو مالک مخفي را نبيند و فقط به همان ديدن و شنيدن اکتفا کند يک سوم علم را بدست آورده و از دو سوم ديگر محروم شده، اين علم ناقص، پيش از آن که باعث ثروت و قدرت باشد ماية هلاکت و بدبختي مي ‏شود. (مقاله اقتصاد اسلامی)