حکمت ممنوعیت خودستایی و خودبینی چیست؟

انسان ها را از خود محوري‌ و خود ستايي‌ باز مي دارد و ميفرمايد شما مانند درخت ها و گياهان‌ هستيد كه‌ خداوند متعال‌ شما را مي‌ پروراند و مي روياند و  با اين‌ پرورش،‌ نقايص‌ وجودي‌ شما را برطرف‌ مي كند و جاي‌ آنها فضايل‌ و كمالات‌ بوجود مي‌آورد در نتيجه‌ ارزش‌ شما را بالا مي برد. پس‌ اگر خود را صاحب‌ صفت‌ خوب‌ و فضيلتي‌ ديديد شكر خدا را بجاي‌ آوريد كه‌ آن‌ صفت‌ و فضيلت‌ را به‌ شما داده‌ و ارزش‌ شما را بالا برده‌ است‌ از خــود محوري‌ و خود ستايي‌ بپرهيزيد كه‌ اين‌ خود محوري‌ شما را به‌ مهلكه‌ كفر و شرك‌ مي كشانـد خود را بت‌ خود قرار مي دهيد و خود را بين‌ خود و خدا به صورت‌ سدّي‌ محكم‌ و حجابي‌ غليظ‌ در مي‌  آوريد. ادراكات‌ و مشاعر خود را از درك‌ و معرفت‌ به خدا مختل‌ و معطل‌ مي سازيد فقط‌ خود را مي‌ بينيد و خداي‌ خود را نمي‌ بينيد. اين‌ خود بيني‌ هم‌ نوعي‌ شرك‌ است‌ كه‌ خوديت‌ انسان‌ و نفس‌ اماره‌ او بين‌ او و خدا حجاب‌ مي شود و او را از خداپرستي‌ و خدابيني‌ باز مي دارد. بت‌ پرستي ها و آدم‌ پرستي ها هم‌  به‌ همين‌ دليل‌ ممنوع‌ شده‌ است‌ كه‌ آن‌ بت ها بين ‌انسان‌ و خدا حجاب‌ ميشوند و انسان ها  را از خداپرستي‌ باز مي دارند و همان‌ بت ها در فكر انسان‌ جاي‌ خدا را مي گيرند با اين كه‌ نمي‌ توانند خداي‌ انسان‌ باشند در نتيجه‌ انسان‌ را از خوديـت‌ خود و خداي‌ خود و تمامي‌ ماسواي‌ خود محروم‌ مي سازند و در يك‌ جهنم‌ دائمي‌ قرار مي دهند لذا خداوند در اين ‌آيه‌ انسان ها را متوجه‌ مي كند كه‌ اگر در خود فضيلتي‌ ديديد فضيلـتي‌ كه‌ رذيلت‌ شما را از بين‌ مي برد شكر خدا را بجا آوريد كه ‌او شما را پرورش‌ داده‌ و به ‌فضيلت‌ رسانيده‌ است‌ پس‌ شما انسان ها خوديت‌ خود را به‌ خدا واگذار كنيد تا خداوند آنچنان كه‌ شما را ساخته‌ و پرورش‌ داده‌ است‌ براي‌ شما ارزش‌ قائل‌ شود و به‌ مقامي‌ كه‌ شايسته‌ آن‌ هستيد برساند لذا ميفرمايد: خود ستايي‌ نكنيد كه‌ او بيشتر و بهتر پرهيزكاران‌ را مي شناسد. آيات‌ بعد هم‌ در اطراف‌ خود ستايي‌ وخود محوري‌ بحث‌ مي كند كه‌ اين‌ خود ستايي‌ مايه‌ اعراض‌ و كناره‌ گيري ‌از دين‌ خدا مي شود لذا در انتهاي‌ همين‌ آيه‌ خداوند ميفرمايد شما كه‌ از همان‌ روزگار رحم‌ در اختيار خداوند متعال‌ بوده‌ايد و خداوند طبــق‌ اراده‌ خود از نطفه‌ تا جنين‌ و از جنين‌ تا جواني‌ و تا عقل‌ و شعور شما را پرورش‌ داده‌ درست‌ نيست‌ كه‌ به‌ فكر خود خود را بستائيد بدون‌ اين كه‌ از خداوند متعال‌ مدركي‌ داشته‌ باشيد و يا خدا شما را تائيد كند. انسان‌ رشد يافته‌ كسي‌ است‌ كه‌ خدا او را رشد داده‌  و به‌ ارزش هاي‌ واقعي‌ رسانيده‌ است‌ و همان‌ خدا كه‌ انسان‌ را به‌ درجات‌ و مراتب‌ عالي‌ رسانيده ‌است.‌ او را مي‌ شناسد و اگر لازم‌ باشد تاييد مي كند.  با اين‌ حساب‌ انسان هايي‌ كه‌ خود را مي‌ ستايند در انحراف‌ فكري‌ و عملي‌ قرار گرفته‌ اند و از خود براي‌ خود بت‌ ساخته ‌اند. آيات‌ بعد درباره‌ همين‌ انسان‌ خود ستا بحث‌ مي كند و او را به‌ اشتباه‌ خودمحوري‌ آگاه‌ مي سازد ميفرمايد: اين‌ انسان‌ خود راي‌ وخودمختـار را ببين‌ كه‌ اگر بخواهد به‌كسي‌ چيزي‌ ببخشد كم‌ مي‌ بخشد و بندگان‌ خدا را به‌ رنج‌ و مشقت ‌مي ‌اندازد. آيا او در اين‌ خودستايي‌ عالم‌ به‌ غيب‌ است،‌ از ماهيت‌ وجود خود آگاهي‌ دارد و يا در تاريكي‌ تيراندازي‌ مي‌ كند مگر از تعليمات‌ حضرت‌ موسي‌ و حضرت‌ ابراهيم‌ آگاهي‌ ندارد كه‌ آنها به‌ همه‌ كس‌ اعلام‌ كردند كه‌ هر انساني‌ مسئول‌ گفتار و رفتار خويش‌ اسـت‌ و هر انساني‌ همان‌ است‌ كه‌ براي‌ خود فعاليت‌ مي كند و از اين‌ فعاليت هاب هره‌ مي گيرد و به زودي‌ نتايج‌ كار و فعاليت‌ خود را خواهد ديد. درآن‌ موقعي‌ كه‌ نتايج‌ كارخود را بدســت‌ آورد اگر خوب‌ و شايسته‌ بود خود را تعريف‌ كند زيرا نتايج‌ اعمال‌ او كوچك‌ يا بــزرگ‌ در اختيارش‌ قرار مي گيرد و ارزش‌ واقعي‌ او معلوم‌ مي شود و براي‌ رفع‌ اختلاف‌ و قضاوت‌ در خودستايي‌ و خودشناسي‌ عاقبت‌ به‌ خدا رجوع‌ خواهد كرد و او خداست‌ كه‌ حالات‌ مختلف‌ گريه‌ و خنده‌ بوجود مي‌ آورد و اوست‌ كه‌ بندگان‌ را مي ميراند و زنده‌ مي كند و انسان ها را جفت‌ زن‌ و مرد قرار مي دهد با اين كه‌ مبداء آفرينش‌ زن‌ و مرد فقط‌ نطفه ‌است‌ و در نطفه ‌با يكديگر اختلافي‌ ندارند و همين‌ خدا زندگي‌ آخرت‌ را بوجود مي‌ آورد به‌ بعضي‌ سرمايه ‌مالي‌ و مادي‌ مي دهد. و عده ‌اي‌ ديگر را به‌ بي‌ نيازي‌ قلبي‌ و عملي‌ مي رساند خداست‌ كه‌ ستاره‌ شعرا و ساير ستارگان‌ را آفريده‌ و قوم‌ عاد اول‌ را كه‌ بين‌ نوح‌ و ابراهيم‌ بودند هلاك‌ نموده‌ قوم‌ ثمود را همچنين‌ نابود كرده‌ است‌ و پيش‌ از آنها قوم‌ نوح‌ را در اثر ظلم‌ و طغيان‌ به‌ هلاكت‌ رسانيده‌ و همچنين ‌اقوام‌ دروغ‌ زن‌ و بت‌ پرست‌ را در معرض‌ هلاكت‌ قرار داده‌ عذاب هاي‌ آنچناني‌ آنها را فرا گرفته‌ در كدام يك‌ نعمات‌ خدا شك‌ مي كنيد. اين‌ پيغمبر اسلام‌ و قرآن‌ هم‌ مانند پيامبران‌ گذشته‌ و كتب‌ آسماني‌ هدايت‌ كننده‌ بشــر هستند. (تفسیر سوره نجم)